Buty barefoot nie są dla każdego: kiedy i dlaczego uważać na chodzenie „na boso”

Chodzenie, ruch i zdrowie Wybór i konserwacja butów

Sprawdź, kiedy obuwie barefoot może nie być odpowiednie. Porady ekspertów, ryzykowne diagnozy i sytuacje, w których chodzenie „na boso” może bardziej szkodzić.

Buty barefoot są świetnym wyborem dla zdecydowanej większości dzieci i dorosłych, którzy chcą poprawić postawę i wzmocnić mięśnie stóp. Są jednak sytuacje i stany zdrowotne, w których noszenie obuwia barefoot nie jest wskazane.

Wiedza o tym, w jakich okolicznościach i przy jakich diagnozach buty barefoot nie są dobrym wyborem, pomoże ci ograniczyć potencjalne ryzyka związane z ich noszeniem do minimum.

Kiedy lepiej skonsultować przejście na barefoot ze specjalistą?

Buty barefoot dają wielu osobom sporo korzyści – od swobody dla palców po lepsze czucie podłoża. Są jednak przypadki, w których ich noszenie może nie być odpowiednie.

Dotyczy to przede wszystkim niektórych stanów zdrowotnych, kiedy warto skonsultować wybór obuwia ze specjalistą i ewentualnie postawić na stopniowe przejście lub rozwiązanie kompromisowe. Należą do nich na przykład:

Znaczna hipermobilność
Duża nadwaga
Stopa cukrzycowa
Poważne wady ortopedyczne stóp
Ostroga piętowa w fazie ostrej
Zapalenie ścięgna Achillesa
Niektóre diagnozy neurologiczne
Zaawansowany wiek w połączeniu z ekstremalną wadą stóp

To nie jest jednoznaczne „nie” – raczej sygnał, by zachować większą uważność, podejść indywidualnie i w razie potrzeby skorzystać z prowadzenia specjalisty. Także w tych przypadkach czasem da się znaleźć rozwiązanie – trzeba je tylko dobrać z uwzględnieniem konkretnego stanu i potrzeb ciała.

Dlatego szczególnie w takich sytuacjach przed przejściem na barefoot zaleca się skonsultować swój stan zdrowia ze specjalistą – fizjoterapeutą, ortopedą lub podologiem.

Dlaczego barefoot w niektórych przypadkach może bardziej szkodzić?

U osób z niektórymi diagnozami chodzenie „na boso” może szkodzić głównie przez zbyt dużą elastyczność lub cienką podeszwę obuwia barefoot. W określonych stanach nie daje ona stopie wystarczającego wsparcia, słabiej amortyzuje wstrząsy i może prowadzić do przeciążania wybranych części stopy.

Efektem może być gorsza stabilność, przeciążenie mięśni, ból, a nawet pogorszenie stanu zdrowia. Jeśli więc masz którąś z poniższych diagnoz, przed założeniem butów barefoot zawsze skonsultuj się ze specjalistą.

Znaczna hipermobilność

Hipermobilność oznacza patologicznie zwiększony zakres ruchu w stawach. Szczególnie przy hipermobilności u dzieci – i jeśli jednocześnie występują zaburzenia osi i funkcji kończyn dolnych – chodzenie w butach barefoot w ogóle nie jest odpowiednie.

„Jeśli ktoś nie chce dalej sobie szkodzić i zamieniać się w wężową kobietę czy mężczyznę, nie powinien wypychać stawów do skrajnych pozycji ani próbować jeszcze bardziej zwiększać zakresu ruchu. Miękkie obuwie barefoot pozwala hipermobilnym stopom wchodzić w te ekstremalne ustawienia, co nie jest idealne. Wręcz przeciwnie – ekstremalnie elastyczna stopa częściej potrzebuje sztywniejszej podeszwy, która ją trochę wyhamuje” – wyjaśnia fizjoterapeutka Hana Tonarová.

Stopa cukrzycowa

Przy tej diagnozie skóra jest wyjątkowo podatna na urazy i słabo się goi. Cienka podeszwa butów barefoot może nie chronić wystarczająco przed uszkodzeniami (ostre podłoże, upadek przedmiotu, uderzenie). Z drugiej strony może być zaletą dzięki odpowiedniej przestrzeni i wygodzie – zwłaszcza w połączeniu ze specjalną wkładką.

Zalecenia dotyczące chodzenia „na boso” różnią się wśród specjalistów, ale u ustabilizowanych osób z cukrzycą wielu fizjoterapeutów zgadza się, że obuwie barefoot z wkładką może być dobrym wyborem.

„Ja zdecydowanie jestem za obuwiem barefoot u osób z cukrzycą, najlepiej w połączeniu z wkładką. Z mojej praktyki wynika, że problem przy stopie cukrzycowej najczęściej pojawia się przy przewlekłych ranach, które często zaczynają się od wrastającego paznokcia, zaawansowanej grzybicy czy pogorszonego miejscowego ukrwienia – i nie mają związku z typem obuwia” – mówi fizjoterapeuta Michael Tichov.

Hallux rigidus

Sztywny (zesztywniały) staw palucha nie pozwala na naturalne wybicie stopy podczas chodu. W takim przypadku but barefoot nie jest odpowiedni, ponieważ stopa potrzebuje obuwia jako wsparcia, które zastąpi funkcję palucha – najlepiej z bardziej sztywną podeszwą.

Jeśli więc czujesz, że paluch traci swoją dotychczasową ruchomość, to najwyższy czas skonsultować się z fizjoterapeutą lub ortopedą i omówić możliwości profilaktyki oraz leczenia.

Diagnozy neurologiczne

Przy wybranych diagnozach neurologicznych nie da się uogólniać – u niektórych osób, na przykład z mózgowym porażeniem dziecięcym, stwardnieniem rozsianym czy móżdżkową ataksją degeneracyjną, obuwie barefoot może poprawić propriocepcję i chód.

U innych z kolei w takich przypadkach w butach barefoot brakuje potrzebnej stabilności. Zawsze trzeba indywidualnie ocenić, czego konkretnie potrzebuje dana osoba z diagnozą neurologiczną.

Ekstremalna nadwaga

Ciało o bardzo dużej masie potrzebuje podczas chodzenia amortyzacji, a cienka podeszwa barefoot po prostu tego nie zapewni – dlatego lepszym wyborem będzie tu but barefoot z grubszą podeszwą uzupełniony wkładką albo obuwie z grubą, ale miękką podeszwą.

Ostroga piętowa w fazie ostrej

Stawianie stopy w obuwiu z cienką podeszwą jest w tym przypadku ekstremalnie bolesne. W ostrej fazie potrzebna jest miękka amortyzacja, ewentualnie wkładka, która odciąży bolesne miejsce i pomoże prawidłowo rozłożyć ciężar, aby stopa nie była dalej przeciążana. Przejście na barefoot może przyjść później – dopiero gdy stan się ustabilizuje.

Zapalenie ścięgna Achillesa

Przy zapaleniu Achillesa przede wszystkim trzeba zmniejszyć napięcie działające na ścięgno. Dlatego ogólnie bardziej pomaga obuwie z niskim „dropem” (różnica wysokości pięta–palce) albo wkładka korygująca rozkład ciężaru.

Michael Tichov nie uważa noszenia barefootów przy zapaleniu ścięgna Achillesa za jednoznaczny problem: „Przede wszystkim ważna jest wizyta u fizjoterapeuty, a nie tylko zmiana obuwia. Jeśli poprawi się faza wybicia, skróci krok i zwolni tempo chodu, na ścięgno Achillesa działa znacznie mniejsza siła – i to nawet podczas chodzenia na boso.”

Zaawansowany wiek w połączeniu z ekstremalnymi wadami stóp

Obuwia barefoot nie zaleca się przede wszystkim u seniorów z ekstremalnymi wadami stóp (niefunkcjonalne sklepienie, palce młotkowate, hallux valgus). Jednak również seniorzy mogą dzięki butom barefoot odkryć, jak wygodne może być chodzenie i docenić swobodną przestrzeń dla palców. Trzeba tylko pamiętać, że z wiekiem ciało nie jest już tak adaptacyjne, więc do zmiany obuwia może przyzwyczajać się trudniej i dłużej.

Ostatecznie najważniejsze jest to, czy w obuwiu barefoot czują się dobrze, wygodnie i stabilnie – czy wolą zostać przy butach, do których przywykli przez całe życie.

Połączenie obuwia barefoot i odpowiedniej wkładki

Dobrze dobrana wkładka do butów – najlepiej wykonana indywidualnie lub dopasowana przez podologa, ortotyka albo fizjoterapeutę – może być przy wielu diagnozach dobrym kompromisem między komfortem a funkcjonalnym wsparciem.

„Na przykład przy dolegliwościach takich jak ostroga piętowa, zapalenie Achillesa czy hallux valgus, odpowiednio dobrana wkładka w bucie barefoot może wyraźnie zmniejszyć ból, a jednocześnie pomóc rozwiązać przyczynę problemu” – wyjaśnia Michael Tichov. „Ważne, żeby but dobrze leżał, dawał wsparcie tam, gdzie jest potrzebne, i jednocześnie wspierał naturalny ruch stopy.”

A co z szerokim przodem buta? Ten nigdy nie zaszkodzi

Anatomicznie ukształtowany przód buta barefoot nie stanowi problemu przy żadnej diagnozie ani deformacji stopy.

„Nie potrafię wskazać żadnej diagnozy, przy której anatomiczny kształt przodu buta miałby przeszkadzać. To znaczy: jeśli kształt przodu pasuje i wszędzie jest odpowiedni zapas, to jest to w porządku dla wszystkich” – mówi Hana Tonarová.

Prawidłowo ukształtowany przód buta pozwala palcom poruszać się naturalnie i nie sprzyja dalszym deformacjom – przeciwnie, może poprawić komfort i kondycję stóp.

Ryzyka przy przejściu na barefoot i przy nieprawidłowym chodzeniu

Nawet jeśli nie masz żadnych problemów zdrowotnych, nieprawidłowe noszenie butów barefoot może prowadzić do nieprzyjemnych dolegliwości – na przykład przeciążenia mięśni i więzadeł, nasilenia problemów ze sklepieniem stopy lub większego ryzyka urazu podczas chodzenia po twardym podłożu. Przejście na obuwie barefoot powinno być stopniowe i z rozsądnym obciążeniem, bo nawet buty barefoot nie są uniwersalnym rozwiązaniem wszystkich problemów ze stopami.

Niektóre stopy przyzwyczajają się do chodzenia „na boso” dłużej i mogą sygnalizować, że przejście na barefoot z dnia na dzień nie jest najlepszym pomysłem. Do sygnałów ostrzegawczych należą na przykład utrzymujący się ból stóp lub łydek albo pogorszenie stabilności podczas chodzenia. Wyobraź sobie, że po latach bez ruchu zaczynasz intensywnie ćwiczyć – wtedy również ciało potrzebuje czasu na adaptację. Jeśli jednak dolegliwości nie mijają, warto skonsultować sytuację z fizjoterapeutą lub podologiem.

naBOSo tip: Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z obuwiem barefoot, polecamy przeczytać nasz artykuł jak prawidłowo chodzić w butach barefoot, aby uniknąć możliwych problemów.

Sytuacje, w których lepiej wybrać klasyczne obuwie – nawet jeśli kochasz bosobuty

Buty barefoot nie muszą być odpowiednie na każdą okazję. Nawet jeśli jesteś zagorzałą fanką lub fanem chodzenia „na boso”, rozważ klasyczne obuwie w tych sytuacjach:

Środowisko pracy wymagające obuwia ochronnego
Dynamiczne sporty uprawiane na twardej nawierzchni
Sporty wymagające specyficznego obuwia
Długotrwałe stanie na twardym podłożu, gdzie ulgę może przynieść np. amortyzująca wkładka

W niektórych zawodach i aktywnościach specjalistyczne obuwie jest po prostu koniecznością. Zanim wybierzesz buty barefoot, zawsze weź pod uwagę konkretne wymagania swojej pracy lub sportu.

Barefoot to świetny wybór, ale nie dla każdego

Obuwie barefoot może zmienić twoje życie na lepsze – ale tylko wtedy, gdy podchodzisz do niego odpowiedzialnie i z uwzględnieniem swoich indywidualnych potrzeb.

Stan zdrowia, środowisko pracy i osobiste potrzeby odgrywają ważną rolę w decyzji, czy i w jakim stopniu włączyć chodzenie „na boso” do codzienności i zacząć czerpać wiele z jego pozytywnych korzyści.