WYWIAD: Petr Kadlec: Czy barefoot i protetyka ortopedyczna idą w parze?

Czym jest protetyka ortopedyczna? Jakie są najczęstsze wady stóp, z którymi pracuje specjalista Petr Kadlec, i jaki ma stosunek do butów barefoot? Przeczytaj wywiad.

Petr Kadlec jest ortotykiem-protetykiem i doświadczenie zawodowe zdobywał w kilku firmach protetycznych, gdzie zajmował się wykonywaniem indywidualnych zaopatrzeń ortopedycznych. Co to oznacza w praktyce? Protezy dla pacjentów po amputacji, ortezy kończyn dla dzieci z niepełnosprawnościami, zdejmowanie miar pod szycie obuwia na zamówienie, a także wykonywanie wkładek ortopedycznych i sensomotorycznych.

Swoją wiedzę i doświadczenie z protetyki dziś wykorzystuje w gabinecie podologicznym w kraju zlińskim. Zajmuje się tu przede wszystkim funkcjonalnym badaniem stóp i chodu, z możliwością kompleksowego rozwiązania problemu – włącznie z wykonaniem wkładek indywidualnych oraz doradztwem w zakresie prawidłowego doboru obuwia. W pracy współpracuje z fizjoterapeutami i lekarzami, aby problemy zdrowotne klientów były zawsze rozwiązywane całościowo.

Petře, protetyka ortopedyczna to dość mało znana dziedzina. Czy możesz nam ją trochę przybliżyć?

To rozległa dziedzina ochrony zdrowia, obejmująca wiele podspecjalizacji. Ortotyk-protetyk wykonuje na przykład ortezy kończyn lub tułowia, zaopatrzenie protetyczne dla pacjentów po amputacjach, wkładki ortopedyczne, szyje indywidualne obuwie ortopedyczne itp. Zaopatrzenie może być wykonywane indywidualnie na miarę, albo przekazywane jako wyroby seryjne. Wszystko oczywiście zależy od konkretnego problemu zdrowotnego i potrzeb danej osoby.

Jak w ogóle mogę trafić do protetyki ortopedycznej? Czy potrzebuję skierowania od lekarza?

To bardzo indywidualne – zależy od rodzaju potrzebnego zaopatrzenia i stanu zdrowia klienta. Jeśli ktoś potrzebuje prostszego wyrobu, na przykład seryjnej wkładki do butów, podpiętki, korektora międzypalcowego itp., to może przyjść do protetyki ortopedycznej w dowolnym momencie, bez żadnego skierowania od lekarza i pokryje koszt jako osoba prywatna.

Większość wykonywanych wyrobów jest jednak indywidualna i bardzo kosztowna, a bez skierowania od lekarza specjalisty klient się nie obejdzie – chodzi o wystawienie zlecenia lub wniosku. Specjalizacja lekarza zlecającego zawsze zależy od rodzaju konkretnego wyrobu. Nawet w przypadku bardziej złożonych zaopatrzeń niczym nie ryzykujesz, jeśli najpierw odwiedzisz protetykę ortopedyczną i na miejscu zapytasz o właściwą procedurę.

Dowiesz się wielu ważnych rzeczy (do jakiego lekarza się udać, jakie zlecenie przynieść, jak będzie wyglądał proces zatwierdzania wyrobu przez ubezpieczyciela, w jaki sposób będzie wykonywany i podobnie).

Co dokładnie oznacza wyrób indywidualny?

To wyrób medyczny wykonany dokładnie na miarę dla konkretnej osoby i nie da się go „uniwersalnie” zastosować u kogoś innego. Pobranie danych pomiarowych odbywa się indywidualnie – zależnie od rodzaju wyrobu. Może to być na przykład gipsowanie, skanowanie, dopasowanie przez szlifowanie, podgrzanie i plastyczna korekcja itp.

Jaką rolę w procesie wykonywania zaopatrzenia odgrywa fizjoterapeuta?

Ogromną. W przypadku większości wyrobów medycznych obowiązuje bowiem zasada, że same w sobie prawie niczego nie rozwiązują. W uproszczeniu: mogą być dobrym sługą, ale złym panem. Zawsze trzeba uzupełnić przekazane zaopatrzenie rzetelną edukacją, regularnymi kontrolami, a przede wszystkim systematycznymi ćwiczeniami pod okiem fizjoterapeuty.

Jeśli spojrzeć na to w czasie: lekarz zleca wyrób medyczny, protetyk pomaga w zatwierdzeniu przez ubezpieczyciela, organizuje wykonanie i szkoli z użytkowania, ale finalnie najwięcej czasu z klientem spędza właśnie fizjoterapeuta. To on prowadzi klienta, ćwiczy z nim, konsultują wszystko wokół stanu zdrowia i zaopatrzenia oraz starają się wykorzystać pełny potencjał zarówno klienta, jak i przekazanego wyrobu.

W praktyce sprawdza mi się być w kontakcie z fizjoterapeutą już na etapie pierwszej konsultacji z klientem. Dzięki temu często udaje się uniknąć wielu nieporozumień i jeszcze przed rozpoczęciem wykonania potwierdzić, że planowany wyrób będzie spójny z długoterminowym celem terapii.

Jeśli zostanę pacjentem ortotyka-protetyka, to już na zawsze, czy jest to opieka czasowa?

To zależy od tego, jaki rodzaj wyrobu medycznego omawiasz z protetykiem. Jeśli chodziłoby na przykład o wkładki ortopedyczne albo ortezę kończyny po urazie, to głównym celem terapii jest noszenie zaopatrzenia tylko przez niezbędny czas i dzięki fizjoterapii oraz proaktywnemu podejściu klienta poprawić stan zdrowia na tyle, by można było całkowicie zrezygnować z wyrobu ortopedycznego albo używać go tylko okazjonalnie – w razie potrzeby.

W bardziej złożonych przypadkach, gdy chodzi na przykład o zaopatrzenie dla pacjentów po amputacji, osób z ciężkimi wadami ortopedycznymi czy neurologicznymi itp., oczywiście obowiązuje zasada, że bez wyrobu medycznego nie poradzą sobie w codziennym życiu, a kontakt między klientem a protetykiem ma charakter długoterminowy.

Jaka jest twoja specjalizacja?

Moim obszarem są dziecięce ortezy kończyn, wkładki sensomotoryczne i ortopedyczne oraz związane z tym funkcjonalne badanie stóp. Naturalnym uzupełnieniem tych działań jest też rekomendacja odpowiedniego obuwia, w którym klient będzie nosić zaopatrzenie.

Z mediów społecznościowych wynika, że obecnie nie pracujesz bezpośrednio w protetyce ortopedycznej, tylko prowadzisz działalność w obszarze podologii. Dobrze to rozumiem?

Tak. W zeszłym roku zacząłem rozwijać własną praktykę – najpierw w Luhačovicach, a niedawno także w Vizovicach na Zlińsku. W gabinecie pracuję z dorosłymi i dziećmi, a głównym celem jest kompleksowe badanie stóp i zaproponowanie odpowiedniego, indywidualnego postępowania. Rozwiązanie może polegać np. na zaleceniu zmian w codziennych nawykach, wyjaśnieniu odpowiednich ćwiczeń, wykonaniu wkładek indywidualnych albo rekomendacji właściwego obuwia.

‌Jakie dolegliwości najczęściej sprowadzają do twojego gabinetu podologicznego osoby dorosłe?

Najczęściej są to różne deformacje i bóle w obrębie stóp, na przykład haluks, palce młotkowate, ostroga piętowa, ból sklepienia stopy i odciski.

‌Czy te problemy u dorosłych mają jakieś wspólne źródło?

Przyczyna zawsze jest indywidualna i zależy od wielu okoliczności, które ustalam podczas badania. Wspólnym mianownikiem zazwyczaj bywają jednak długotrwałe złe nawyki – kiedy stopom przez długi czas nie poświęcamy żadnej uwagi i spychamy je na dalszy plan, aż w końcu odezwie się problem. Kolejnym ważnym czynnikiem, który często dokłada się do kłopotów ze stopami, jest noszenie nieodpowiedniego obuwia. Te dwa obszary poruszam niemal z każdym klientem.

Dlaczego rodzice przychodzą z dziećmi?

U dzieci najczęściej zajmuję się koślawym ustawieniem kostek, nieprawidłowym ustawieniem całych kończyn dolnych, płaskostopiem itp. Duży nacisk kładę też na dobór odpowiedniego obuwia, które – szczególnie u dzieci – może mieć ogromny wpływ na zdrowy rozwój stóp. Chciałbym też podkreślić, że jeśli rodzicom cokolwiek nie pasuje w sposobie poruszania się dziecka, niech od razu zgłoszą się do specjalisty zajmującego się tym tematem (lekarza, fizjoterapeuty, podologa).

U dzieci naprawdę nie ma na co czekać. Z mojej praktyki wynika, że im wcześniej zacznie się pracę nad problemami ruchowymi u dzieci, tym skuteczniejsza jest ich korekcja.

Czy można powiedzieć, że na niektóre z wymienionych wad/deformacji wpływa klasyczne obuwie?

Nie mam na to prostej odpowiedzi. Problem ze stopami (i nie tylko ze stopami) jest zawsze wieloczynnikowy, więc za jego powstaniem stoi zwykle kilka elementów, które trzeba w trakcie badania odkryć. Potem pracujemy z klientem nad ich zmianą i eliminacją. To prawda, że jednym z częstych czynników bywa właśnie nieodpowiednie obuwie, które w dłuższej perspektywie może przyczyniać się do powstawania całej gamy problemów.

Na przykład wspomniane palce młotkowate, haluks itp. Obuwie ogólnie wpływa na wiele rzeczy: przez obcas może zmieniać środek ciężkości ciała, może uciskać palce i zmieniać funkcję całej stopy, może też – np. ze względu na większą masę lub sztywność – modyfikować wzorce ruchowe itp.

Czy przy wykonywaniu zaopatrzenia ortopedycznego również poruszasz temat odpowiedniego obuwia?

Tak. Większość wykonywanych wyrobów ortopedycznych, które są przeznaczone do chodzenia, dla prawidłowego działania musi być uzupełniona odpowiednim obuwiem. Pobranie danych pomiarowych do wykonania takiego wyrobu odbywa się zwykle poprzez gipsowanie lub skanowanie i standardowo wykonuje się je w obciążeniu (na stojąco). I tu pojawia się duży problem: klienci później muszą rozwiązać kwestię, jakie buty wybrać, żeby zmieścić stopę w bucie razem z wkładką czy innym zaopatrzeniem.

Czy można łączyć zaopatrzenie ortopedyczne z obuwiem barefoot?

Często jest to wręcz dobry pomysł. W praktyce bardzo chętnie łączę zaopatrzenie ortopedyczne z butami barefoot, bo finalnie świetnie się uzupełniają. Jeśli klient ma problem zdrowotny i musi nosić jakieś zaopatrzenie (wkładkę, ortezę itp.), to zazwyczaj to właśnie wyrób wykonuje całą potrzebną korekcję – a wymagania wobec obuwia ogólnie się zawężają.

Buty noszone w połączeniu z zaopatrzeniem ortopedycznym powinny być przede wszystkim lekkie, elastyczne i przestronne, aby stopa wraz z wkładką czy ortezą bez problemu się w nich mieściła. Wszystkie te parametry spełnia obuwie barefoot, dlatego można je z zaopatrzeniem ortopedycznym dobrze łączyć. Warto jednak zawsze omówić ten temat z technikiem, który wykonuje wyrób i który – zależnie od sytuacji – sam zarekomenduje odpowiednie obuwie.

Jesteś zwolennikiem barefoot. Komu jednak nie polecisz takich butów?

W butach barefoot, w porównaniu do klasycznych, trzeba bardziej skupić się na chodzeniu, kontrolować ciało w ruchu, dopasowywać tempo i styl chodu do podłoża itp. Moim zdaniem obuwie barefoot niczego nie wybacza. Na pierwszym miejscu jest prawidłowa funkcja stopy. But jest tylko pewnego rodzaju „opakowaniem”. Dlatego chętnie polecam buty barefoot osobom, które mają stopy w pełni sprawne albo tylko z drobnymi odchyleniami.

Z rekomendacją jestem natomiast bardzo ostrożny, gdy funkcja stopy jest zaburzona i obuwie nie może jej po prostu bezrefleksyjnie kopiować. Chodzi o osoby z wadą ortopedyczną lub neurologiczną, z wyraźną niestabilnością w okolicy kostek, z obniżonym lub podwyższonym napięciem mięśniowym, z bardziej wrażliwymi stopami itp. W takich przypadkach często uzupełniam obuwie barefoot o odpowiednie zaopatrzenie, które celowanie koryguje konkretny problem. Może to być na przykład klin piętowy, wkładka albo orteza.

Czy specjalista potrafi u własnych dzieci wychwycić potencjalny problem, zanim stanie się problemem, czy też dzieci specjalistów mogą trafić pod opiekę innych ekspertów? Nie mam na myśli wrodzonej wady rozwojowej, tylko np. koślawe kostki.

Chyba to prawda, że moje dzieci są bardziej „pod lupą” niż dzieci moich znajomych. Czasem muszę się nawet hamować. Staramy się ćwiczyć, zwracam uwagę na odpowiednie obuwie i aktywności ruchowe, bardziej przeszkadzają mi złe nawyki itp. Natomiast wychwycić u dzieci problem, zanim w ogóle się pojawi, potrafi moim zdaniem tylko doświadczony fizjoterapeuta dziecięcy. A ja nim nie jestem.

Dlatego chętnie współpracuję z fizjoterapeutami i kieruję do nich rodziców z dziećmi. Ja sam byłem z córką u kilku fizjoterapeutów – i ich wskazówki były bezcenne. Niesamowicie nas to popchnęło do przodu w naszym problemie i jestem za te wizyty bardzo wdzięczny.

Petře, jaki model butów barefoot masz teraz na nogach i co w nim lubisz?

Najbardziej odpowiada mi marka LEGUANO. Świetne doświadczenia mam z modelami GO, HUSKY a obecnie „chodzi za mną” model BEAT. Marka LEGUANO zachwyciła mnie przede wszystkim jakością wykonania, niską wagą i elastycznością. Czasem mam podczas chodzenia wrażenie, że idę boso… jakbym w ogóle nie miał butów na nogach. To dość wciągające.

Bc. Petr Kadlec jest ortotykiem-protetykiem i podologiem. W ramach gabinetu podologicznego koncentruje się na badaniu i diagnostyce stóp, a następnie proponuje odpowiednie rozwiązanie problemu. Podczas badania doradza klientom również w doborze właściwego obuwia. Pracuje w Luhačovicach. 

Dokąd dalej poprowadzą twoje kroki:

• Dlaczego warto wybrać obuwie barefoot, jak je dobrać i nosić
• PODCAST: Bc. Edita Prošková: Haluks
• PODCAST: Koślawe kostki i kolana do X
• PODCAST: Bc. Edita Prošková: Wkładki i inne pomoce kompensacyjne